autor: TKW Kancelaria
data publikacji: 29.01.2026 r.
Spis treści
1. Porównanie prawne i funkcjonalne – fundacja vs. rozwiązania alternatywne
2. Bezpieczeństwo majątkowe i stabilność przekazania
3. Zarządzanie majątkiem po śmierci fundatora
4. Kiedy wybrać fundację, a kiedy inne narzędzia sukcesyjne
5. Czy fundacja chroni majątek?
6. Czy fundacja może nabyć nieruchomość?
7. FAQ – najczęściej zadawane pytania
Planując sukcesję, masz do wyboru kilka narzędzi prawnych. Każde ma swoje plusy i minusy. Kluczem jest dopasowanie rozwiązania do Twojej sytuacji rodzinnej, rodzaju aktywów oraz celu: czy chcesz przekazać własność, czy raczej zachować kontrolę i stabilność przez lata.
| Kryterium | Testament | Fundacja |
|---|---|---|
| Kontrola po śmierci | Ograniczona – spadkobiercy stają się właścicielami | Wysoka – statut określa zasady na lata |
| Podział majątku | Majątek dzielony między spadkobierców | Majątek pozostaje w całości |
| Kwestionowanie | Możliwe (zachowek, nieważność) | Zwykle trudniejsze |
| Ciągłość zarządzania | Nie – każdy dysponuje swoją częścią | Tak – działa zarząd i mechanizmy statutowe |
| Czas realizacji | Miesiące (postępowanie spadkowe) | Co do zasady – bez „pauzy” decyzyjnej |
| Ochrona przed wierzycielami | Słaba | Silniejsza dzięki wyodrębnieniu aktywów |
Testament działa jak jednorazowy transfer własności – po śmierci majątek przechodzi na spadkobierców, którzy mogą go sprzedać, obciążyć albo podzielić w sposób generujący konflikty. Model fundacyjny przypomina sejf z instrukcją obsługi – aktywa pozostają uporządkowane, a beneficjenci otrzymują świadczenia według reguł, które ustalasz zawczasu.
Przykład praktyczny
Zostawiasz w testamencie firmę wartą 10 mln zł trójce dzieci. Po Twojej śmierci każde dostaje 33% udziałów. Dwoje chce sprzedać swoje udziały, trzecie chce prowadzić biznes. Efekt? Presja na sprzedaż, konflikt, często utrata wartości.
W rozwiązaniu fundacyjnym firma pozostaje w 100% w strukturze, zarząd prowadzi biznes, a dzieci otrzymują regularne wypłaty z zysków. Firma ma ciągłość i nie „rozpada się” na udziały.
Darowizna to natychmiastowe i w praktyce trudne do odwrócenia przekazanie własności. Raz przekazane aktywa mogą zostać sprzedane, obciążone lub „wciągnięte” w problemy obdarowanego (długi, rozwód, spór wspólników).
| Kryterium | Darowizna | Fundacja |
|---|---|---|
| Kontrola darczyńcy | Minimalna po przekazaniu | Wysoka przez statut i organy |
| Odwołalność | Wyjątkowa (ściśle określone przypadki) | Możliwość zmian za życia fundatora |
| Ochrona aktywów | Słaba – obdarowany jest właścicielem | Silna – beneficjent nie jest właścicielem |
| Podatek | 0–20% (zależnie od grupy) | 15% CIT + 15% przy wypłacie (co do zasady) |
| Moment przekazania | Natychmiast | Kontrolowany – według decyzji i zasad |
Darowizna jest jak wręczenie kluczyków do sportowego auta: bywa świetna, jeśli obdarowany jest gotowy. Fundacja działa jak system bezpieczeństwa – możesz dawać dostęp stopniowo i warunkowo.
Kiedy darowizna ma sens?
Spółka holdingowa (często sp. z o.o. posiadająca udziały w spółkach operacyjnych lub aktywa) daje kontrolę korporacyjną, ale nie rozwiązuje automatycznie problemu dziedziczenia udziałów i napięć w rodzinie.
| Kryterium | Holding rodzinny | Fundacja |
|---|---|---|
| Własność | Rodzina ma udziały/akcje | Struktura ma aktywa, rodzina – świadczenia |
| Podział spadkowy | Udziały podlegają dziedziczeniu | Co do zasady – brak dziedziczenia aktywów |
| Ochrona przed rozwodem | Ograniczona | Silniejsza – aktywa są wyodrębnione |
| CIT | 9% lub 19% | 15% |
| Podatek od wypłat | 19% dywidendy | 15% od świadczeń (zależnie od relacji) |
| Wykluczenie członka rodziny | Trudne (wymaga procedur/wykupu) | Prostsze – zmiana zasad beneficjenta |
| Sukcesja | Wymaga dodatkowych dokumentów | Mechanika „wbudowana” w statut |
Holding daje kontrolę operacyjną, ale zwykle wymaga aktywnego zaangażowania wspólników. Fundacja pozwala ustanowić kontrolę strategiczną: raz ustalasz reguły i mechanizmy, a one działają długoterminowo.
Testament: działa „jednorazowo” – po wykonaniu woli spadkodawcy majątek trafia do spadkobierców i dalej żyje własnym życiem.
Darowizna: skutek natychmiastowy, ale kontrola przechodzi na obdarowanego. Ryzyka: rozwód, długi, nieodpowiedzialne decyzje.
Holding: działa tak długo, jak współwłaściciele potrafią współpracować. Ryzyko konfliktów rośnie z każdym pokoleniem.
Fundacja: najbardziej „odporna” na rodzinne turbulencje – statut działa jak konstytucja rodzinna, stabilizując zasady zarządzania i wypłat.
Zachowek to obszar, który wymaga ostrożnego planowania. Fundacja może ograniczać ryzyka, ale nie jest magiczną tarczą „na wszystko” – w praktyce konieczne jest dobranie konstrukcji i timing przekazania aktywów.
Problem: dziecko dziedziczy majątek, po czym umiera bezpotomnie – aktywa przechodzą na współmałżonka lub dalszych krewnych.
Rozwiązanie fundacyjne: majątek nie podlega klasycznemu dziedziczeniu. Statut opisuje, co dzieje się po śmierci beneficjenta (np. przejście korzyści na dzieci/wnuki lub wskazane osoby). To Ty decydujesz, kto realnie skorzysta z aktywów w kolejnych pokoleniach.
Po śmierci fundatora fundacja działa dalej – bez podziału majątku i bez przerwy w zarządzaniu.
| Aspekt | Wykonawca testamentu | Zarząd fundacji |
|---|---|---|
| Czas działania | Do wykonania testamentu | Długoterminowo |
| Zakres zadań | Podział majątku | Zarządzanie, inwestowanie, wypłaty |
| Odpowiedzialność | Za wykonanie woli spadkodawcy | Za sprawne zarządzanie i realizację statutu |
| Profesjonalizm | Często osoba z rodziny | Można powołać ekspertów |
Przykład
Fundator miał portfel 15 mieszkań na wynajem. Po jego śmierci zarząd (córka + profesjonalny zarządca) kontynuuje najem, czynsze wpływają do struktury, beneficjenci otrzymują kwartalne wypłaty. Bez „dzielenia po 5 mieszkań” i bez chaosu.
Testament – gdy majątek jest prosty, spadkobiercy są odpowiedzialni, a relacje rodzinne stabilne.
Darowizna – gdy chcesz szybko przekazać własność i akceptujesz utratę kontroli.
Holding – gdy kluczowa jest operacyjna kontrola biznesu i rodzina chce być współwłaścicielem.
| Rozwiązanie | Koszty początkowe | Koszty roczne | Złożoność |
|---|---|---|---|
| Testament | 500–2000 zł | 0 zł | Niska |
| Darowizna | 1000–3000 zł + ewentualny podatek | 0 zł | Niska |
| Holding | 5000–15000 zł | 10000–30000 zł | Średnia |
| Fundacja | 12500–35000 zł | 10000–30000 zł | Średnia / wysoka |
Wniosek: Testament i darowizna są proste, ale dają mało kontroli. Holding i fundacja to inwestycja w długoterminową stabilność – wyższy koszt, ale często też większy spokój.
W praktyce fundacja bywa narzędziem ochrony aktywów, bo majątek jest wyodrębniony i zarządzany według statutu. To ogranicza ryzyko „rozpłynięcia się” aktywów w sporach rodzinnych, rozwodach czy problemach finansowych beneficjentów.
Trzeba jednak pamiętać o dwóch rzeczach:
Jeśli Twoim celem jest „żeby majątek nie rozsypał się po drodze”, fundacja często daje lepsze narzędzia niż klasyczne formy sukcesyjne – właśnie przez kontrolę i wyodrębnienie majątku fundacji.
Tak. Fundacja może nabywać nieruchomości (kupować, otrzymywać aportem, dziedziczyć), a potem nimi zarządzać – np. wynajmować, remontować, sprzedawać zgodnie ze strategią. Dla wielu rodzin to jeden z najczęstszych powodów tworzenia struktury: „trzymamy nieruchomości razem, zarządzamy profesjonalnie, wypłacamy beneficjentom”.
W praktyce ważne są: źródło finansowania zakupu, cel nabycia, zasady zarządzania i to, jak ustawisz organy oraz mechanizmy wypłat w statucie.
Na etapie tworzenia warto też przemyśleć fundusz założycielski i plan wniesienia aktywów (co, kiedy, jak oraz z jakimi skutkami podatkowymi).
Tak. To częsta praktyka: fundacja obejmuje majątek „główny” (np. udziały, nieruchomości), a testament porządkuje to, co zostaje poza strukturą (przedmioty osobiste, prywatne rachunki, drobne składniki).
Zadziała dziedziczenie ustawowe. Oznacza to brak Twojej kontroli nad podziałem, ryzyko sporów i konieczność postępowania spadkowego.
Co do zasady nie prowadzi „normalnej” działalności operacyjnej jak spółka, ale może posiadać udziały/akcje w spółkach prowadzących biznes. Najczęściej to spółka operacyjna działa, a fundacja jest właścicielem.
Tak. To częste: fundator wnosi majątek, ale nadal korzysta ze świadczeń (np. wypłat) według zasad określonych w statucie.
Zwykle 2–4 miesiące: prace koncepcyjne i statut, notariusz, rejestracja w KRS. Czas zależy od złożoności majątku i szybkości decyzji.
Zmiany prawa to ryzyko przy każdej długoterminowej strukturze. Dlatego statut powinien być elastyczny, a całość zaplanowana tak, by dało się reagować na zmiany (np. w podatkach czy obowiązkach sprawozdawczych).
Nie. To narzędzie porządkowania sukcesji i zarządzania majątkiem, często z elementem legalnej optymalizacji. Opodatkowanie występuje (np. 15% CIT oraz podatek od świadczeń), ale w wielu konfiguracjach bywa konkurencyjne względem innych modeli.
Decyzja między fundacją a rozwiązaniami alternatywnymi wymaga analizy: majątku, ryzyk rodzinnych, planów biznesowych i skutków podatkowych. Dobrze przygotowana struktura oszczędza konflikty i pieniądze – źle przygotowana potrafi je wygenerować.
Skontaktuj się z nami, aby omówić, które rozwiązanie będzie najlepsze dla Ciebie i Twojej rodziny.